ΤΑ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΑΜΟΥ
Η αξία των απολιθωμάτων της Σάμου βρίσκεται στο οτι είναι προγονικά πολλών σημερινών ζώων με αποτέλεσμα να υποβοηθουν τη διερμηνεία της εξέλιξής τους. Η πανίδα της Σάμου είχε προγονικά στελέχη ζώων που ζουν σήμερα στην Ευρώπη, στην Ασία και κυρίως στην Κεντρική Αφρική. Η αξία των απολιθωμάτων της Σάμου είναι μεγαλύτερη απο άλλων περιοχών, γιατί είναι πολυ καλά διατηρημένα.Εχουν βρεθεί για παράδειγμα ολοκληρα κρανία απο πολλά είδη ζώων σε μια τέτοια διατήρηση που σπανίως συναντάται σε άλλα μέρη της γης.Ενας άλλος λογος της μεγάλης αξίας τονς είναι η πληθώρα των θηλαστικών που έχουν εντοπι σθεί 78 θηλαστικά και περίπου 18 ερπετά πτηνά και κοχυλια. Αυτος ο αριθμος των ειδών, που έχει βρεθεί σε μια περιοχή τριών τετραγωνικών χιλιομέτρων στονς Μυτιλη νιους, είναι μεγαλυτερος κατά πολυ του αριυμου των ειδών των θηλαστικών που ζουν στην Κένυα της Αφρικής σήμερα σε έκταση μεγαλυτερη απο 200 χιλιάδες τετραγωνικά χιλιομετρα. Τα ευρήματα της Σάμου έχουν εντοπισθεί σε εννεα μικρές περιοχές εκτάσεων μερικών μέτρων η κάθε μία. Σε κάθε περιοχή τα κοκαλα είναι συγκεντρωμένα πάρα πολυ κοντά το ένα στο άλλο και έχονν τις περισσπτερες φορές επαφή μεταξυ τονς. Τα ζώα ολων των ειδών είναι ανάμεικτα. Αν και δεν έχει ακο μη αποδειχθεί απο τους επιστήμονες η αιτία που μαζευτηκαν τα κοκαλα στις περιοχές αυ τές, Θα μπορονσαμε να ισχυριστουμε οτι μια πολυ πιθανή αιτία είναι οι ξηρασίες. Για πα ράδειγμα στην Αφρική σήμερα οταν υπάρχει μακροχρονια ξηρασια, τα ζώα σνγκεντρώνο νται γνρω απο μικρές φνσικές ποτίστρες απο τις οποίες αποφευγουν να απομακρυνονται. 'Οταν η βλάστηση έχει ολη φαγωθεί ή ξηρα θει, αυτά εξακολουθουν να μένουν κοντά στο νερο, που βεβαια συνεχώς ελαττώνεται. Στο τέλος πεθαίνουν ή απο έλλειψη τροφής ή απο έλλειψη νερου που έχει μετατραπεί πια σε λάσπη. Συνήθως τα πτώματα των ζώων βρί σκονται ατομικά ή ομαδικά κάτω απο δέντρα (οπου είχε σκιά). Είναι συνηθισμένο φαινομένο να γίνονται δννάτές καταιγίδες στο τέλος τέτοιων ξηρα σιών. Σ' αυτή την περίπτωση το νερο είναι τοσο, ώστε δεν προλαβαίνει καν να πέσει μέ σα στονς χειμάρρους. Αυτή η πλημμνρα χυνε ται πάνω στις πεδιάδες. Τα πτώματα των ζώων τοτε παρασνρονται και στοιβαζονται το ένα πάνω στο άλλο με τον ίδιο τροπο που στοιβάζονται τα κλαδιά των δέντρων. 'Ενας άλλος τροπος να σνγκεντρωθουν κά που τα οστά είναι να υπάρχουν μικρές λακ κουβες στο έδαφος που παγιδευουν μερικά απο τα νεκρά ζώα της περιοχής. Και στις δυο περιπτώσεις νερο και λάσπη θαβουν τα κοκα λα και τα διατηρουν. Είναι γνωστο οτι αν δεν θαφτουν τα κοκα λα γρήγορα,ένα δνο χρονια μετά το θάνατο του ζώου, καταστρέφονται. Γεωλογικές μελέ τες που έχουν γινει στα απολιθωμένα εδάφη της Σάμου δείχνουν την υπαρξη κοιλοτήτων στο έδαφος και άμεση ταφή των ζώων. H περιοχή των Μυτιληνιών πριν απο εφτά εκα τομυρια χρονια είχε μικρά ποτάμια η κοίτη των οποίων καλυπτονταν πολυ γρήγορα απο νεοτερα ιζήματα. Παλαιογεωγραφικά η περιοχή ήταν κοιλά δες σε προποδες της προϊστορικής Αμπέλου. Αντί για ένα μεγάλο ποτάμι είχε εκατοντάδες μικρους χειμάρρους που διαποτιζαν τη βλά στηση της περιοχής. Προς τα ΝΑ υπήρχαν λίμνες γλυκου νερου. Τα ζώα ζουσαν στους λοφους και τα επίπεδα μέρη μεταξυ των χει μάρρων και μερικά απο αυτά σε υψώματα. Η βλάστηση ήταν πλουσια σε δάση με σκληροφυλλα δέντρα και θάμνους. Είναι ση μαντικο οτι δεν υπήρχαν στέπες και σαβάνες οπως νομιζαν παλιοτερα οι επιστήμονες. Τα δάση αυτά είναι αποτέλεσμα ενος ήπιου κλί ματος που μοιάζει με το σημερινο κλίμα της ΝΑ περιοχής των ΗΠΑ (Καρολίνα και Γεωρ γία). Οι περισσοτεροι έχουν την εντυπωση οτι η Σάμος αποκοπηκε απο τη Μ. Ασία και γι' αυτο ειχε τέτοιου είδους ζώα στα εδάφη της. Στην πραγματικοτητα ομως πριν απο εφτά ε κατομυρια χρονια δεν υπήρχε το Αιγαίο πέ λαγος. Η Μ. Ασία ήταν ενωμένη με την Ελλάδα σαν μια συνεχής στεριά. Η πλησιέστερη Θάλασσα (Μεσογειος) ήταν νοτια της Κρήτης και της Ροδου. Ο σημερινος νησιωτικος δια μελισμος του Αιγαίου είναι οι ψηλοτερες κο ρυφές των βουνών της μεγάλης αυτής στεριάς πον λεγοταν Αιγηίς. Μεταξυ των κορυφών αυτών υπήρχαν κοιλάδες, λίμνες και ποτάμια. Ενα απο τα πιο μεγάλα ποτάμια κατέβαινε απο το Βοσπορο, περνουσε δίπλα απο τους Φουρνους Ικαρίας και χυνοταν στη Μεσογειο μεταξυ Καρπάθου και Κρήτης. Ο Μαίανδρος ίσως ήταν παραποταμος του μεγάλου ανώνυ μου ποταμου. Η ένωση των δυο ποταμών γι νοταν κατά πάσα πιθανοτητα μεταξν Αμοργου και θωδεκανήσου. Η πίεση της αφρικανικής πλάκας στη ελλη νική περιοχή έχει δημιουργήσει νέα ξηρά στην Πελοπονησο και την Κρήτη (ανάδυση) και συγχρονως καταβυθιση της Αιγηίδος. Οι περισσοτερες απο αυτές τις αλλαγές έχουν συντελεσθεί πριν απο πέντε εκατομυρια χρο νια, δηλαδή δυο εκατομυρια χρονια μετά την απολίθωση των ζώων. Τοπικά στην περιοχή της Σάμου ο Κέρκης και η Αμπελος είναι μάρμαρα οπως και τα περισσοτερα βουνά της Ελλάδας και έχουν ηλικία περίπου 80 εκατομμυρίων ετών. Ουτε ο Κέρκης ουτε η Αμπελος ήταν ποτέ ηφαί στεια. Τα παλαιοτερα ιζήματα (12 εκ. ετών) ανατολικά και δυτικά της Αμπέλου είναι πο ταμίσια και βρίσκονται στις χαράδρες γυρω απο τους Μαυρατζαίους. Αντά τα πρώιμα ποταμίσια στρώματα εκτο πίσθηκαν απο μεγάλη λίμνη γλνκου νερου που συνιστά το σημερινο ασβεστολιθο της Χώρας. Αυτή η λίμνη υφίσταται απο 11 μέχρι 9 εκ. χρονια και εκτοπίζεται τελικά απο τα νεοτερα ποταμίσια προσχώματα των Μυτιλη νιών, που περιέχουν και τα οστά, και είναι ηλικίας απο 8,5 - 6,2 εκ. ετών. Μέσα σ' αυτά τα ιζίματα υπάρχουν ηφαιστειακές τέφρες απο ηφαίστεια περιοχών εκτος Σάμου. Αυτές οι τέφρες ήρθαν στη Σάμο σαν σύννεφα και έπεσαν σαν στάχτη και ανακατευτηκαν με τα νερά των ποταμών. Ταυτοχρονα με αυτά τα στρώματα η λίμνη της Χώρας συνεχίζει να υπάρχει ΝΑ, κάπου προς τη Μυκάλη. Τελικά η λίμνη του Κοκκαρίου αντικαθιστά τα στρώ ματα των Μυτιληνιών και ειναι ο σημερινος ασβεστολιθος του Κοκκαρίου με ηλικία νεο τερη απο 6,2 εκατομμυρίων ετών. Μετά την απώθηση ολων αυτών των στρω μάτων η Σάμος σνμπιέστηκε και βυθίστηκε στα βορεια μέρη της και αναδυθηκε στα νο τια και κεντρικά μέρη. Ολα τα πετρώματα, λιμναία και ποταμίσια, έχουν πτυχώσεις και χιλιάδες ρήγματα ηλικίας πέντε εκατομυρίων ετών. Η ποικιλία των ζώων στη Σάμο είναι μονα δική. Τα μ..0ηλαστικά δεν είναι κοινά ζώα, αλλά έχουν βρεθεί είδη σαν τα σημερινά της Αφρικής. Η στρουθοκάμηλος και το ιγκουάνα σπανί ζουν. Οι χελώνες ήταν μικρές και μεγάλες και ολες χερσαίες. Η μεγαλυτερη, που λέγεται κολοσσοχελώνα είχε το μέγεθος μικρου αυτο κινήτου. Οι μικροτερες μοιάζαν με τις σημε ρινές χερσαίες της περιοχής. Τα θηλαστικά που έχουν βρεθεί στη Σάμο καταγράφονται στον πίνακα 1 και η εικονα 1 είναι μια αναπαράσταση της πανίδας. Τα πε- ρισσοτερα είδη είναι σπάνια και αντιπροσω πευουονται απο 5-15 τεμάχια. Μερικά είναι το σο σπάνια που αντιπροσωπευονται απο 1 ή 2 τεμάχια. Μερικά ομως είση ήταν πολυ κοινά.

Αναδημοσίευση απο το περιοδικό Απόπλους , του Νίκου Σολούνια.

Η συνέχεια στη δημοσίευση του Μαίου.

Προς Ελληνισμό